چه تجهیزاتی برای یک آزمایشگاه میکروبیولوژی لازم است

برای راه‌اندازی یک آزمایشگاه میکروبیولوژی در ایران، تجهیزات بسته به نوع کاربری (پزشکی، غذایی، صنعتی یا تحقیقاتی) متفاوت است، اما یک سری تجهیزات **اساسی و ضروری** وجود دارند که تقریباً در تمام آزمایشگاه‌های استاندارد مشترک هستند.

در ادامه، لیست تجهیزات را به تفکیک دسته‌بندی کرده‌ام تا بتوانید بر اساس نیاز و بودجه خود برنامه‌ریزی کنید:

### ۱. تجهیزات اصلی کشت و نگهداری (گروه اول)
این دستگاه‌ها برای رشد و تکثیر میکروب‌ها ضروری هستند:

* **انکوباتور (Incubator):** برای نگهداری نمونه‌ها در دمای مشخص (معمولاً ۳۷ درجه سانتی‌گراد برای باکتری‌ها). داشتن دما و رطوبت کنترل‌شده حیاتی است.
* **یخچال و فریزر آزمایشگاهی:**
* یخچال ۴ درجه: برای نگهداری موقت نمونه‌ها و محیط‌های کشت.
* فریزر منفی ۲۰ درجه: برای نگهداری آنتی‌بیوتیک‌ها و برخی ترکیبات.
* *در صورت نیاز:* فریزر منفی ۸۰ درجه (برای نگهداری طولانی‌مدت سویه‌ها و پروتئین‌ها).
* **کور (Cool Incubator):** برای نگهداری در دمای محیط (۲۵-۳۰ درجه)، مخصوصاً برای قارچ‌ها و مخمرها.

### ۲. تجهیزات استریل‌سازی (گروه دوم)
برای جلوگیری از آلودگی محیط کشت و ابزارها:

* **اتوکلاو (Autoclave):** دستگاه اصلی استریل‌سازی با بخار تحت فشار (معمولاً ۱۲۱ درجه). برای استریل کردن محیط‌های کشت، ابزارها و زباله‌های بیولوژیک ضروری است.
* **شعله گاز (Bunsen burner):** برای استریل سریع ابزارهایی مانند هولدر و پیپت در لحظه استفاده.
* **کابینت ایمنی بیولوژیک (Biosafety Cabinet):** بسیار مهم برای جلوگیری از انتقال آلودگی از محیط به نمونه و بالعکس (حفاظت دو طرفه). بر اساس ریسک کار (SL-1, SL-2, SL-3) انتخاب می‌شود.

### ۳. تجهیزات آماده‌سازی محیط کشت (گروه سوم)
برای تهیه محیط‌های آگار و بررسی نمونه‌ها:

* **شیکر (Shaker) یا هیت‌تر (Heater):** برای حل کردن پودر محیط کشت و استریل کردن آن‌ها قبل از ریختن در پلیت‌ها.
* **بن ماری (Water Bath):** برای نگهداری محیط‌های مایع در دمای ثابت (معمولاً ۴۵-۵۰ درجه برای جلوگیری از سفت شدن آگار هنگام ترکیب با آنتی‌بیوتیک‌ها یا نمونه).
* **پیپت‌های مدرج (Pipettes):** پیپت‌های دستی یا الکترونیکی برای جابجایی دقیق حجم‌های مایع.

### ۴. تجهیزات مشاهده و شناسایی (گروه چهارم)
برای دیدن و شناسایی میکروب‌ها:

* **میکروسکوپ نوری (Light Microscope):** برای بررسی مورفولوژی (شکل) باکتری‌ها و قارچ‌ها (میکروسکوپ چشمی یا دیجیتال).
* **آون یا کور خشک (Dry Oven):** برای خشک کردن ظروف شیشه‌ای و ابزارها در دمای بالا (گاهی برای استریل‌سازی خشک استفاده می‌شود، اما جایگزین اتوکلاو نیست).

### ۵. تجهیزات عمومی و ایمنی (گروه پنجم)
لوازمی که در هر آزمایشگاهی لازم است:

* **سانتریفیوژ (Centrifuge):** برای جداسازی سلول‌ها از محیط کشت.
* **ترکیب‌سازی (تراریوم):** برای تهیه دقیق ترکیبات شیمیایی و محیط‌های کشت.
* **PH متر:** برای تنظیم اسیدیته محیط‌های کشت.
* **کورتور (Kjeldahl) یا دستگاه اندازه‌گیری پروتئین:** (مخصوص آزمایشگاه‌های غذایی).
* **تجهیزات ایمنی:** دستکش، عینک، لباس آزمایشگاهی، کمد دارو و کمک‌های اولیه.

### ۶. لوازم مصرفی و ابزارهای دستی
* **پلیت‌های پتری (Petri Dishes):** ظروف ژلاتینی برای کشت.
* **اسلاید و لامل:** برای آماده‌سازی نمونه زیر میکروسکوپ.
* **حلقه‌های تلقیح (Inoculating Loops):** برای انتقال میکروب (نسل چهارم یا پروب‌های فلزی).
* **هولدر (Holder):** برای نگه داشتن لوله‌های آزمایشگاه.
* **کاردک (Spatula):** برای جابجایی پودر محیط کشت.

### نکات خاص در مورد ایران:
۱. **برق و برق اضطراری:** نوسانات برق در ایران می‌تواند به دمای انکوباتور و یخچال‌ها آسیب بزند. حتماً از **استابلایزر (Voltage Stabilizer)** برای دستگاه‌های حساس و UPS برای اتوکلاو و کابینت ایمنی استفاده کنید.
۲. **گاز:** اتوکلاوها معمولاً برقی هستند، اما برای شعله گاز نیاز به کپسول یا خط لوله گاز شهری دارید.
۳. **برند‌های موجود:** در ایران می‌توانید هم از نمونه‌های اروپایی (مثل Memmert آلمانی، که گران هستند) یا نمونه‌های چینی و تایوانی با کیفیت (مثل Cleaver Scientific، Eppendorf، یا برندهای متفرقه) استفاده کنید. همچنین شرکت‌های ایرانی زیادی در زمینه ساخت اتوکلاو و شیکر فعالیت می‌کنند که قیمت مناسب‌تری دارند (مثلاً شرکت‌های سازنده تجهیزات پزشکی در اصفهان و تهران).
۴. **مراجع قانونی:** اگر قصد دارید آزمایشگاه را به صورت رسمی اداره کنید (مثلاً آزمایشگاه میکروب مواد غذایی)، حتماً از **استاندارد ملی ایران (ISIRI)** و اگر پزشکی است، از **وزارت بهداشت** مجوز بگیرید.

**به عنوان یک چک‌لیست سریع برای شروع حداقلی:**
* میکروسکوپ
* اتوکلاو
* انکوباتور
* یخچال ۴ درجه
* کابینت ایمنی (بسیار مهم)
* هیتر (برای محیط کشت)
* ابزارهای دستی (حلقه، پیپت، لوله آزمایش)
* مواد مصرفی (محیط کشت، آنتی‌بیوتیک‌ها و ...)

آیا آزمایشگاه شما قرار است در چه زمینه‌ای فعالیت کند (پزشکی، غذایی، آب و فاضلاب)؟ تا بتوانم لیست را دقیق‌تر کنم.